Neplodnost (ili sterilitet) je nemogućnost parova da ostvare potomstvo. Zvanično se u medicini definiše kao „bolest reproduktivnog sistema koju karakteriše nemogućnost ostvarenja kliničke trudnoće nakon 12 ili više mjeseci redovnih nezaštićenih seksualnih odnosa“.

Statistike uzroka neplodnosti bilježe jednake procente problema kod žena (40%) i kod muškaraca (40%). Dodatno, u najmanje 10% slučajeva neplodnosti uzrok su problemi i kod ženskog i kod muškog partnera. Muška neplodnost je najčešće uzrokovana smanjenim brojem spermatozoida ili smanjenim brojem spermatozoida normalnog oblika, te njihovom slabom pokretljivošću i neprohodnošću sjemenovoda. Ženski faktor najčešće se ogleda u vidu smanjene ili nepredvidive ovulacije, nemogućnosti dolaska jajnih ćelija ili spermatozoida do materice zbog začepljenja jajovoda ili smanjene mogućnosti implantacije zametka zbog deformiteta materice, endometrioze ili imunoloških problema. Ostali uzroci neplodnosti uglavnom su slabije opšte zdravlje partnera, životne navike, te psihološki faktor.

Neplodnost se definiše kao izostanak trudnoće nakon 12 mjeseci redovnih seksualnih odnosa bez korištenja kontracepcije, nakon čega se savjetuje preduzimanje prvih mjera o ispitivanju i liječenju neplodnosti. Ukoliko je žena starija od 35 godina, preporučuje se da se ljekaru javi ukoliko nakon 6 mjeseci nezaštićenih odnosa ne ostvari trudnoću. Pravo vrijeme je, ipak, kad vi to osjetite.

Načini i procedure liječenja neplodnosti zavise od uzroka neplodnosti i težine izazova. Najčešća i potvrđeno najučinkovitija metoda je vantjelesna oplodnja (IVF ili ICSI), dok se u nekim slučajevima jednostavnijih izazova neplodnosti medicinski može odgovoriti i inseminacijom. Takođe, kod neplodnosti koja nije uzrokovana izraženim faktorima, na raspolaganju je i metoda ciljanih odnosa, raznovrsne alternativne metode, te promjena životnih navika.

Biomedicinski potpomognuta oplodnja je svako otklanjanje neplodnosti korištenjem biomedicinskih dostignuća, a nakon utvrđivanja da se trudnoća ne može postići drugim načinima liječenja.

Inseminacija (Intrauterine insemination – IUI) je postupak medicinske potpomognute oplodnje prilikom kojeg se poboljšavaju uslovi za susret jajne ćelije i spermatozoida na način da se sjeme ubacuje u šupljinu materice. To je najjednostavniji i najmanje invanzivan postupak medicinski potpomognute oplodnje koji može da pomogne u začeću kad se radi o potvrđenim jednostavnijim izazovima neplodnosti.

Vantjelesna oplodnja (VTO) ili In Vitro Fertilizacija (IVF) je postupak medicinski potpomognute oplodnje prilikom kojeg se jajne ćelije i spermatozoidi spajaju u laboratorijskim uslovima i vraćaju u matericu s ciljem ostvarenja trudnoće. Ova terapija neplodnosti primjenjuje se tek kad ne postoji nijedan drugi način liječenja steriliteta.

Postupak vantjelesne oplodnje sastoji se od nekoliko faza: stimulacije ovulacije, punkcije folikula i aspiracije jajnih ćelija, laboratorijske faze vantjelesne oplodnje i embriotransfera. Rezultat se provjerava 15 dana poslije embriotransfera beta-HCG testom za rano utvrđivanje trudnoće.

Metoda intracitoplazmatske injekcije spermatozoida (ICSI) primjenjuje se kod lošijeg nalaza sjemena partnera ili u slučaju prethodnih neuspjelih oplodnji metodom IVF. Embriolog u ovom slučaju izabere morfološki najbolji spermatozoid i posebnim instrumentom (tzv. mikromanipulatorima) ubrizga ga u jajnu ćeliju.

Spermiogram predstavlja analizu sperme koja se izvodi radi utvrđivanja osnovnih kvalitativnih i kvantitavnih parametara. Spermiogram se može raditi prema preporuci urologa, kao dio priprema za VTO – kao jedan od uvodnih testova utvrđivanja konkretnog razloga steriliteta, ali i samoinicijativno, po želji pacijenta.

NIFTY prenatalni test je siguran, jednostavan i visokopouzdan neinvazivan test za otkrivanje mogućih rizika trisomija 21, 18 i 13. Pored otkrivanja poremećaja hromozoma fetusa poput Downovog sindroma, prenatalni testovi mogu otkriti i druge genetske poremećaje. Većina dostupnih testova može se napraviti već od 10. nedjelje trudnoće. Zasniva se na uzimanju krvi iz vene i naknadnoj analizi DNK ploda iz majčine krvi, a test je za trudnicu i plod potpuno bezopasan.

Histeroskopija predstavlja minimalno invazivnu hiruršku tehniku koja može biti dijagnostička I terapijska, a ujedno predstavlja i važan dio u ispitivanju steriliteta, ponovljenih pobačaja i/ili abnormalnog krvarenja iz materice. To je intervencija u kojoj se koristi histeroskop (uzani teleskop, od 3 do 9 mm) koji se kroz vaginu i grlić materice unosi u materičnu duplju. Veoma je zastupljena endoskopska procedura koja se koristi za vizuelizaciju cervikalnog kanala, endometrijuma, materične šupljine I unutrašnjih ušća jajovoda.

Prema važećem Pravilniku o sadržaju, obimu i načinu ostvarivanja prava na zdravstvenu zaštitu, pravo na proceduru asistirane reprodukcije – vantjelesne oplodnje mogu ostvariti parovi kod kojih je dokazan sterilitet kod jednog ili oba partnera pod uslovom da je par u braku ili vanbračnoj zajednici više od dvije godine. Fond u potpunosti finansira postupak vantjelesne oplodnje za žene do navršenih 40 godina, dok za žene od 41. do navršene 42. godine pokriva 50% troškova procedure. Dodatno, ženi koja poslije 42. godine rodi dijete nakon trudnoće ostvarene postupkom asistirane reprodukcije mogu se refundirati troškovi procedure.