Neplodnost se definiše kao izostanak trudnoće posle jedne godine zajedničkog života. Ukoliko je par stariji, taj period je kraći i iznosi šest meseci. Tada je potrebno da se par obrati za pomoć specijalizovanoj zdrastvenoj ustanovi, odnosno stručnjacima koji se bave tom problematikom.

Uzroci neplodnosti jednako opterećuju žene i muškarce. Stručnjaci kažu da je to bolest modernog društva i nastaje zbog izloženosti stresu, loših životnih navika, zagađene okoline, ali i zbog činjenice da se parovi sve češće odlučuju da u kasnijim godinama osnoju porodicu i stvaraju potomstvo. 

Muška neplodnost ogleda se u smanjenom broju i/ili slaboj pokretljivosti spermatozoida, kao i neprohodnosti sjemenovoda. 

Ženski faktori najčešće se ogledaju u vidu poremećaja funkcije jajanika što prouzrokuje poremećaj u menstrualnom ciklusu ili izostanku ovulacije što utiče na sposobnost začeća ili održavanja trudnoće. Među uzročnicima neplodnosti stručnjaci navode i sindrom policističnih jajnika, endometriozu i adenomiozu, potom poremećaj funkcije materice kao i hormonske poremećaje. Takođe, oslabljena prohodnost jajovoda ili njihova opstrukcija kao i nedostatak jajovoda usljed operacija su jedan od češćih uzroka neplodnosti. Učestalost neplodnosti zavisi i od godina starosti, pa se u intervalu između 20. i 24. godine kreće oko sedam odsto. Od  30. do 35. godine taj procenat raste i iznosi oko 15 odsto, dok između 40. i 43. godine 35 odsto. Nepoznat uzrok steriliteta javlja se u 14 odsto slučajeva i nije uslovjen godinama. 

Ostali uzroci neplodnosti uglavnom su slabije opšte zdravlje partnera, loše životne navike, te psihološki faktor.

Muška neplodnost se manifestuje smanjenim brojem spermatozoida, njihovoj slaboj pokretljivosti, kao i u poremećaju građe ili izostanku spermatozoida u ejakulatu. Neplodnost uzrokuju imunološki faktori, infekcije i upale testisa, različiti hormonski poremećaji poput poremećaja funkcije štitne žlijezde, pankreasa ili dijabetesa. 

Loše životne navike kao što su pušenje i alkohol utiču na smanjenu plodnost muškarca: Takođe, pojedina zanimanja usljed kojih su izloženi toksičnim gasovima, bojama i raznim isparenjima utiču na spermatogenezu i mogu dovesti do smanjenog broja spermatozoida i neplodnosti.

Neplodnost se definiše kao izostanak trudnoće nakon 12 mjeseci redovnih seksualnih odnosa bez korištenja kontracepcije, nakon čega se savjetuje preduzimanje prvih mjera o ispitivanju i liječenju neplodnosti. Ukoliko je žena starija od 35 godina, prvi razgovor sa ljekarom savjetuje se već nakon 6 mjeseci nezaštićenih odnosa i želje za trudnoćom. 

Pravo vrijeme je, ipak, kad vi to osjetite.

Načini i procedure liječenja neplodnosti zavise od uzroka neplodnosti i težine izazova. Najčešća i potvrđeno najučinkovitija metoda je vantjelesna oplodnja (IVF ili ICSI), dok se u nekim slučajevima jednostavnijih izazova neplodnosti medicinski može odgovoriti i inseminacijom. Takođe, kod neplodnosti koja nije uzrokovana konkretnim problemom, na raspolaganju je i metoda ciljanih odnosa, stimulacija janika i izazivanje ovulacije, raznovrsne alternativne metode, te promjena životnih navika.

Inseminacija (Intrauterine insemination – IUI) je postupak medicinske potpomognute oplodnje koji podrazumijeva minimalnu stimulaciju jajnika kod žene. Tokom ovulacije se obrađen uzorak sperme ubacuje direktno u matericu žene, i na taj način poboljšavaju uslovi „susreta“ jajne ćelije i spermatozoida. 

To je najjednostavniji i najmanje invanzivan postupak medicinski potpomognute oplodnje koji može da pomogne u začeću kad se radi o jednostavnijim izazovima neplodnosti. 

Predlaže se parovima kojima je ustanovljena idiopatska neplodnost, blaži oblici muškog steriliteta, kao i kod problema sa ovulacijom.

Ovo je jedno od najčešćih pitanja jer pacijentice nakon intervencije osjete kao da im voda curi iz vagine, ali bez brige, u ovom slučaju nije riječ o tome da izlazi sjemena tečenost. 

Naime, ljekar u toku pripreme pacijentice za inseminaciju, vaginu i vaginalni otvor ispira fiziološkim rastvorom, nakon čega se kateterom ubacuje obrađena sperma. Voda koja nakon inseminacije izlazi iz vagine je zapravo fiziološki rastvor, što pacijentice često zbunjuje.

Nakon inseminacije, koja je jako slična standardnom ginekološkom pregledu, pacijentica obično leži nekih pola sata u klinici, nakon čega može da se vrati svojim redovnim obavezama. Nema nikakve potrebe za strogim mirovanjem i bolovanjem, a jedina preporuka je da se izbjegavaju intenzivni treninzi, teretana i sl. 

Takođe, nakon inseminacije se preporučuju seksualni odnosi.

Krvarenje ne mora da prati inseminaciju, te ukoliko se desi, uglavnom je riječ o vaginalnom krvarenju kod pacijentica koje imaju osjetljivu sluznicu grlića materice. Takva krvarenja nisu obilna, ali bi u svakom slučaju kod obilnijih krvarenja pacijentica trebalo da se javi svom ljekaru.

Inseminacija nije bolna, traje 15-tak sekundi i prati je uobičajeni obični ginekološki pregled.

Pacijentice na ultrazvuku mogu da prate kada se sperma ubrizga u matericu.

Vantjelesna oplodnja (VTO) ili In Vitro Fertilizacija (IVF) je postupak medicinski potpomognute oplodnje prilikom kojeg se jajne ćelije i spermatozoidi spajaju u laboratorijskim uslovima i vraćaju u matericu s ciljem ostvarivanja trudnoće. Ova terapija neplodnosti primjenjuje se tek kad ne postoji nijedan drugi način liječenja steriliteta.

Trudnoća nastala vantjelesnom oplodnjom potpuno je ista kao i svaka druga trudnoća nastala na uobičajeni način.

Detaljno pojašnje postupka vantjelesne oplodnje potražite pod naslovom „VTO korak po korak“, na našem sajtu.

Vantjelesna oplodnja ne iziskuje ostanak u bolnici, a cijeli postupak traje oko 15 dana. Iščekivanje rezultata takođe traje 15 dana. 

Često, iako su svi uslovi ispunjeni, organizam pripremljen, embrioni dobrog kvaliteta, ipak ne dolazi do začeća. Medicina još nije dala odgovor na pitanje: kako i zašto? Svugdje u svijetu vantjelesna oplodnja je uspješna u okvirima od 29 do 36 %.

Kod nas je praksa da se u matericu žene vraća dva, a ponekad i tri embriona. Ostatak embriona parovi mogu za zamrznu, a za osiguranike Fonda zdravstvenog osiguranja RS zamrzavanje se u našoj klinici vrši o trošku države u periodu od dvije godine.

Postupak vantjelesne oplodnje može biti prekinut iz nekoliko razloga i u različitim fazama postupka, jer koliko god da je medicina danas uznapredovala postoje stvari na koje nažalost ne može uticati. Jedan od razloga prekidanja postupka vantjelesne oplodnje je u fazi stimulacije kada jajnici prestanu da reaguju na hormonsku terapiju i samim tim ne proizvode folikule iz kojih se kasnije izdvajaju jajne ćelije. U ovoj situaciji stručnjaci preporučuju pauzu i privremeno prekidanje procedure vantjelesne oplodnje. 

Takođe, postupak se može prekinuti i u fazi aspiracije nakon što se ustanovi da folikuli koji su se razvili nakon hormonske stimulacije prazni i ne sadrže jajne ćelije. 

Svaka faza VTO u našoj klinici je strogo kontrolisana i praćena od strane našeg stručnog tima, tako da ukoliko se dešavaju ovakvi i slični problemi trudimo se da otkrijemo i riješimo svaki uzrok problema.

Kod žena koje nemaju jajovode ili se ustanovi njihovo začepljenje, vantjelesna oplodnja je jedina moguća opcija začeća. Naime, za postupak VTO jajovodi nisu potrebni, a važni su jajnici koji proizvode folikule iz kojih se izdvajaju jajne ćelije. 

One se, kasnije, u laboratoriji spajaju sa spermatozoidom, te se tako oplođene vraćaju u matericu u završnoj fazi vantjelesne oplodnje koja se naziva embriotransfer.

Broj folikula koji nastanu u fazi stimulacije nikako ne mora da znači jednak broj jajnih ćelija. Može se desititi da folikul normalne veličine od 18 ili 19 mm ne sadrži ni jednu jajnu ćeliju ili da u manjim folikulima dobijemo ipak zrele jajne ćelije.

Ne. Poznat je broj folikula. Folikuli se nalaze u jajnicima i ispunjeni su tečnošću u kojoj se nalazi jajna ćelija. Rijetko se broj punktiranih folikula poklapa s brojem jajnih ćelija koje smo iz njih dobili.

Embriotransfer nije bolan, osim kod pacijentica koje imaju skraćen grlić materice. Kako je grlić materice mišić nad kojim nemamo svjesnu kontrolu, u nekim sutuacijama je potrebno uključiti lijekove koji će dovesti do opuštanja mišića. U vrlo rijetkim slučajevima, ovu fazu vantjelesne opodnje provodimo pod opštom anestezijom. 

Embriotransfer traje 30ak sekundi.

Aspiracija je prcedura koja se radi pod opštom anestezijom tako da, u trenutku izvođenja,  nije bolna. Nakon popuštanja anestezije moguće je osjetiti bolove koji su slični menstrualnim tegobama. Pacijenticama u tim situacijama preporučujemo neki od analgetika, a nakon aspiracije postoji šansa i za blago krvarenje koje u većini slučajeva nije zabrinjavajuće.

Embriotransfer moze da se obavlja 2., 3. ili 5. dan od dana aspiracije. Dan i broj embriona prilikom embriotransfera zavise od broja dobijenih embriona kao i njihovog kvaliteta. Osim  toga, odluka o danu kada će se obaviti embriotransfer zavisi i od drugih faktora, kao što su: da li su ranije vršeni postupci VTO i kada su vraceni embrioni, koliko ih je bilo, od opšteg stanja pacijentice i sl.

Kada je nalaz Beta hCG pozitivan, onda se radi o trudnoći, a njena vrijednost zavisi od toga da li je došlo do implantacije jednog ili više embriona. Ako je vrijednost veoma niska, potrebno je ovaj nalaz ponoviti nakon 48 sati, te ukoliko se vrijednost udvostruči možemo očekivati da će se trudnoća razvijati.

Medicinski preporučen period između dvije vantjelesne oplodnje je 3-6 mjeseci u zavisnosti od nacina stimulacije i pripreme. Ipak, krajnja odluka o tome kada će se parovi odlučiti na novi postupak je na njima, odnosno onda kada žena osjeti da je fizički i psihički spremna na novi postupak. Žene starije od 38 godina treba da vode računa da ne gube mnogo vremena između postupaka.

Spermiogram predstavlja analizu koja se izvodi radi utvrđivanja osnovnih kvalitativnih i kvantitavnih parametara sjemene tečnosti. Spermiogram se može raditi prema preporuci urologa, kao dio priprema za VTO i to kao jedan od uvodnih testova utvrđivanja konkretnog razloga steriliteta, ali i samoinicijativno, po želji pacijenta.

Metoda intracitoplazmatske injekcije spermatozoida (ICSI) primjenjuje se kod lošijeg nalaza sjemena partnera ili u slučaju prethodnih neuspjelih oplodnji metodom IVF. Embriolog u ovom slučaju izabere morfološki najbolji spermatozoid i posebnim instrumentom (tzv. mikromanipulatorima) ubrizga ga u jajnu ćeliju.

Jedna od preporuka jeste procedura koja se naziva TESA i radi se kod pacijenata koji u ejakulatu nemaju spermatozoida. U tom slučaju spermatozoidi se uzimaju iz tkiva testisa. Druga metoda je biopsija testisa koja se, za razliku od prethodne, izvodi pod opštom anastezijom jer se radi o hirurškoj intervenciji.

NIFTY prenatalni test je siguran, jednostavan i visokopouzdan neinvazivan test za otkrivanje mogućih rizika trisomija 21, 18 i 13. Pored otkrivanja poremećaja hromozoma fetusa poput Downovog sindroma, prenatalni testovi mogu otkriti i druge genetske poremećaje. Većina dostupnih testova može se napraviti već od 10. nedjelje trudnoće. Zasniva se na uzimanju krvi iz vene i naknadnoj analizi DNK ploda iz majčine krvi, a test je za trudnicu i plod potpuno bezopasan.

Histeroskopija predstavlja minimalno invazivnu hiruršku tehniku koja može biti dijagnostička I terapijska, a ujedno predstavlja i važan dio u ispitivanju steriliteta, ponovljenih pobačaja i/ili abnormalnog krvarenja iz materice. To je intervencija u kojoj se koristi histeroskop (uzani teleskop, od 3 do 9 mm) koji se kroz vaginu i grlić materice unosi u materičnu duplju. Veoma je zastupljena endoskopska procedura koja se koristi za vizuelizaciju cervikalnog kanala, endometrijuma, materične šupljine I unutrašnjih ušća jajovoda.